Vertigo, kişinin kendisinin olmak üzere çevresininde dönüyor hatta sallanıyor ya da hareket ediyor gibi hissettiği bir tür baş dönmesidir. Bu durum, genellikle bir denge bozukluğu hissiyle birlikte meydana gelir ve sadece bir sersemlik değil, çok daha yoğun ve rahatsız edici bir dönme hissi yaratır. Vertigo aslında bir tür denge bozukluğu olarak da tanımlanabilir. Şiddetli baş dönmesi, mide bulantısı ve denge kaybı gibi belirtiler görülür. Semptomları sebebi ile günlük yaşamı olumsuz yönde altüst edebilen ve toplumda çok sık karşılaşılan rahatsızlıklardan biridir.

Vertigo Nedir?

Vertigo, kişinin kendi bedeninin ya da çevresindeki nesnelerin dönüyormuş, kayıyormuş veya hareket ediyormuş gibi algılanmasına neden olan bir denge bozukluğudur. Bu rahatsızlık, günlük hayatı ciddi şekilde zorlaştıran baş dönmesi ve denge kaybı ile kendini gösterir. Atakların şiddetine bağlı olarak mide bulantısı, soğuk terleme ve kusma gibi ek belirtiler de tabloya eşlik edebilir. Vertigonun ortaya çıkmasında çoğunlukla iç kulak kaynaklı problemler (örneğin labirentit), migren atakları, beyinle ilgili hastalıklar ya da duyusal sinir sistemini etkileyen rahatsızlıklar rol oynar.

Vertigo Belirtileri Nelerdir?

Yoğun baş dönmesi hissinin başlamasıyla birlikte kişi ayakta durmakta güçlük çeker, denge kontrolünü kaybedebilir. Bu süreçte yüzde belirgin bir solukluk veya sararma oluşabilir ve ani, yoğun terleme dikkat çekebilir.

Vertigo, altında yatan nedene göre farklı tiplerde görülebilir. Vakaların büyük bölümünü oluşturan periferik vertigo, dengeyi sağlayan iç kulak yapılarındaki bozukluklardan kaynaklanır. Çoğu zaman başın hızlı ya da ani hareketleriyle tetiklenen, kısa süreli ancak oldukça şiddetli baş dönmesi ataklarıyla ortaya çıkar. Sık karşılaşılan bir diğer neden olan Meniere hastalığında ise iç kulakta sıvı basıncının artması söz konusudur; bu durum baş dönmesine ek olarak kulak çınlaması, işitme azlığı ve kulakta dolgunluk hissiyle birlikte seyreder. Vestibüler nörit olarak adlandırılan denge siniri iltihabında ise vertigo aniden başlar ve saatler, hatta günler boyunca devam edebilen yoğun ataklar şeklinde görülür.

Vertigo Çeşitleri Nelerdir?

Vertigo, kaynağının bulunduğu bölgeye göre iki ana grupta değerlendirilir: periferik vertigo ve santral vertigo. Periferik vertigo, daha çok Kulak Burun Boğaz (KBB) branşının ilgi alanına girerken; santral vertigo, nörolojik kökenli olduğu için Nöroloji uzmanları tarafından ele alınır.

Santral Vertigo Nedir?

Santral vertigo, beyinden kaynaklanan hastalıklar sonucunda ortaya çıkan baş dönmesi türüdür. Beyin dokusunda oluşan tümörler, beyin kanamaları, damar baloncukları (anevrizma) ya da beyin damarlarındaki yapısal bozukluklar santral vertigoya yol açabilir. Hastanın ayrıntılı öyküsü, nörolojik muayenesi ve yapılan tetkikler sayesinde vertigonun santral mi yoksa periferik mi olduğu netleştirilebilir.

Periferik Vertigo Nedir?

Periferik vertigo, iç kulakta yer alan denge merkezinin etkilenmesi sonucu dengenin bozulmasıyla ortaya çıkar. Bu tabloya yalnızca kulak hastalıkları değil; boyun kaynaklı kas-iskelet sistemi problemleri, tiroit hormon bozuklukları (hipo-hipertiroidi) ve kan şekeri düşüklüğü gibi metabolik hastalıklar da neden olabilir. Vertigo şikâyetiyle başvuran hastalarda öncelikle kulakla ilgili bir problem olup olmadığı değerlendirilir. Bunun yanında kan şekeri, kolesterol, tiroit hormonları, karaciğer ve böbrek fonksiyonları ile tansiyon ölçümleri dahil olmak üzere kapsamlı metabolik testler yapılır. Çünkü vücuttaki birçok dengesizlik, vertigo ataklarını tetikleyebilir.

Vertigo Neden Oluşur?

Vertigonun temel nedeni, denge sisteminin herhangi bir noktasında meydana gelen bozukluklardır. İç kulak veya vestibüler sinirlerde gelişen iltihaplanmalar (labirentit), iç kulakta bulunan kristallerin yer değiştirmesi sık karşılaşılan nedenler arasındadır. Daha nadir olarak enfeksiyonlar, felç, kafa travmaları, multipl skleroz (MS) ve beyin tümörleri de vertigoya yol açabilir.

Vertigoya Yol Açan Başlıca Nedenler

Labirentit:
İç kulakta dengeyi sağlayan labirent yapılarının iltihaplanması ya da enfekte olması sonucu gelişir. Baş ağrısı, kulak ağrısı, işitme kaybı, kulak çınlaması ve görme değişiklikleri sık görülen eşlikçi belirtilerdir.

Meniere Hastalığı:
İç kulakta bulunan endolenf sıvısının basıncının artmasıyla ortaya çıkar. Şiddetli baş dönmesi ataklarının yanı sıra kulak çınlaması, dalgalı seyreden işitme kaybı ve kulakta dolgunluk hissi ile karakterizedir.

Vestibüler Nörit:
Vestibüler sinirin iltihaplanması sonucu gelişir. Labirentite benzer şekilde ani ve şiddetli baş dönmesi görülür ancak işitme kaybı genellikle eşlik etmez. Bulantı ve bulanık görme sık rastlanan belirtilerdendir.

Akustik Nöroma:
Denge ve işitme sinirini çevreleyen dokudan kaynaklanan iyi huylu, yavaş büyüyen bir tümördür. En sık bulgusu, etkilenen kulakta tek taraflı işitme kaybıdır.

Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV):
Vertigonun en sık görülen nedenidir ve halk arasında “kristal oynaması” olarak bilinir. İç kulaktaki kristallerin yarım daire kanallarına düşmesiyle oluşur. Baş hareketleriyle tetiklenen kısa ama şiddetli baş dönmeleri tipiktir.

Kronik Orta Kulak Enfeksiyonları ve Kolesteatom:
Uzun süreli orta kulak enfeksiyonları, kolesteatom adı verilen anormal cilt büyümelerine yol açabilir. Bu yapı iç kulağı etkileyerek vertigo, işitme kaybı ve baş dönmesi gibi şikayetlere neden olabilir.

Vertigo Belirtileri Nelerdir?

Vertigoda kişi, kendisinin ya da çevresinin döndüğünü hisseder. Buna denge kaybı, mide bulantısı, ani solukluk, terleme ve gözlerde istemsiz hareketler eşlik edebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

Şiddetli baş dönmesi ve denge kaybı
Yüzde solgunluk veya sararma
Mide bulantısı ve kusma
Aşırı terleme
Kulakta basınç hissi ve çınlama
Gözlerde kontrolsüz hareketler (nistagmus)
İşitme kaybı
Baş ağrısı
Nadiren bilinç kaybı

Baş Dönmesi ve Denge Kaybı

Vertigonun temel belirtisi, yoğun dönme hissidir. Kişi sanki bir atlıkarıncanın üzerindeymiş gibi etrafın döndüğünü algılar. Bu durum, yalnızca hafif bir sersemlik değil; kişinin yön duygusunu kaybetmesine ve düşme riskinin artmasına neden olan ciddi bir rahatsızlıktır.

Ciltte Solgunluk ve Sararma

Vertigo atağı sırasında otonom sinir sistemi devreye girer. Kanın iç organlara yönlendirilmesiyle cilt yüzeyindeki damarlar büzülür ve yüzde belirgin bir solgunluk veya sararma ortaya çıkar.

Mide Bulantısı ve Kusma

Beyne gözler ve iç kulaktan gelen çelişkili sinyaller, mide bulantısını tetikler. Baş dönmesinin şiddetine göre kusma da görülebilir ve bu durum hastanın günlük yaşamını ciddi şekilde kısıtlayabilir.

Terleme

Ani denge kaybı, vücudun stres tepkisini artırır. Bu da özellikle şiddetli ataklarda belirgin hale gelen yoğun terlemeye yol açar.

Kulakta Basınç ve Çınlama

İç kulak kaynaklı vertigolarda kulakta dolgunluk, basınç hissi ve tinnitus olarak adlandırılan çınlama sıkça görülür. Bu belirtiler, vertigonun nedenini anlamada önemli ipuçları verir.

Gözlerde Kontrolsüz Hareketler (Nistagmus)

Vertigo sırasında gözler istemsiz ve ritmik hareketler yapabilir. Bu durum, odaklanmayı ve net görmeyi zorlaştırır. Nistagmusun özellikleri, tanı açısından oldukça değerlidir.

İşitme Kaybı

Özellikle Meniere hastalığında vertigoya işitme kaybı eşlik edebilir. Bu kayıp zamanla kalıcı hale gelebilir ve çoğunlukla tek kulakta başlar.

Nadiren Bilinç Kaybı

Çok şiddetli vertigo ataklarında, nadir de olsa bilinç kaybı görülebilir. Bu durum genellikle dolaşım sisteminin geçici etkilenmesine bağlıdır.

Vertigo Tanısı Nasıl Konur?

Vertigo tanısında hastanın anlattıkları ve fiziksel muayene büyük önem taşır. KBB ve nörolojik muayene ile denge testleri yapılır. İlk aşamada vertigonun santral mi yoksa periferik mi olduğu belirlenmeye çalışılır. Bu amaçla kullanılan başlıca testler şunlardır:

Romberg Testi
Fukuda-Unterberger Testi
Dix-Hallpike Testi
Baş Dürtü Testi
Vestibüler Testler

Gerekli görülen durumlarda bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) de istenebilir.

Vertigo Nasıl Tedavi Edilir?

Vertigo, uygun tedavi ile kontrol altına alınabilen bir rahatsızlıktır. Tedavi yaklaşımı, altta yatan nedene, belirtilerin şiddetine ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır. İlaç tedavileri, denge rehabilitasyonu, düzeltme manevraları ve nadiren cerrahi yöntemler uygulanabilir.

BPPV gibi pozisyonel vertigolarda Epley, Semont ve Barbekü manevraları ile kristallerin doğru konuma getirilmesi hedeflenir. Bazı durumlarda ilaç tedavisi de eklenebilir.

Vertigo Egzersizleri Nedir?

Vertigo egzersizleri, iç kulaktaki denge mekanizmasını güçlendirmeyi, göz–baş koordinasyonunu artırmayı ve beynin denge sistemine uyum sağlamasını amaçlayan özel hareketlerden oluşur. Düzenli uygulandığında semptomların azalmasına yardımcı olur.

Vertigosu Olanlar Nelere Dikkat Etmelidir?

Düzenli ve kaliteli uyku
Stres yönetimi
Dengeli ve sağlıklı beslenme
Yeterli sıvı tüketimi
Ani ve hızlı baş hareketlerinden kaçınma
Kafein, alkol ve sigaradan uzak durma

Vertigo Hakkında Sık Sorulan Sorular

Vertigo, çoğunlukla iç kulak kaynaklı olmakla birlikte, bazı durumlarda nörolojik hastalıkların da belirtisi olabilir. Tedavi edilebilir bir rahatsızlıktır ancak tekrarlama riski bulunur. Doğru tanı ve uygun tedaviyle yaşam kalitesi büyük ölçüde artırılabilir.

Memorial Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.